بررسی تحلیلی روش علامه جوادی آملی در تعیین معنای کنایات حزب مفصل قرآن با تکیه بر کتاب همتایی قرآن و اهل بیت (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده علوم قرآنی مشهد

2 دانشکده علوم قرآن مشهد

3 دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

چکیده

کنایه یکی از جنبه­های اعجاز بیانی قرآن کریم به شمار می­آید و باهدف تأثیرپذیری کلام و زیبا شدن الفاظ به کار می­رود. کاربرد آن در قرآن کریم که سخن خداوند متعال است، فراوان دیده می­شود، اما فهم آن، نیازمند داشتن تخصص و دانش و به­کارگیری روش­­هایی است تا مقصود از کلام واضح شود که این امر، برای مردم عادی کار آسانی نیست. ازآنجایی­که کنایه، باهدف تربیت، آموزش، فهماندن پیام­های دینی به­کاررفته است؛ فهمیدن معانی آن بر هر مسلمانی لازم و ضروری است. در این راستا، وظیفه مفسّر قرآن است که با استفاده از روش و استنادات خویش به­گونه­ای واضح، سخن خداوند متعال را نقل نماید، طوری که فهم آن برای مخاطب آسان گردد. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی درصدد است تا روش تفسیری علامه جوادی آملی را در بیان معانی کنایات قرآن در محدوده­ی حزب مفصل، شناسایی نماید و ضمن معرفی آن، پیشنهادهایی را در جهت بهبود آن روش­ها وارد سازد. یافته­های به­دست­آمده از پژوهش نشان می­دهد، علامه جوادی آملی در بیان معانی کنایات، از روش­هایی همچون: بیان تفسیری کنایات با کمک سایر آیات قرآن، توجه به سیاق آیات قبل و بعد عبارت کنایی، استفاده از آیات تمثیلی، استفاده از عبارات تخصیصی، استفاده از ادله روایی و ... استفاده کرده است. البته نگارندگان تلاش نموده­اند، در تعیین معانی کنایی عبارات، گاه آراء سایر مفسرین نیز جهت تبیین بهتر تفسیر عبارات مطرح کنند.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم

    1. ابن­ بابویه، محمد بن علی (1385ش): «علل الشرائع»، قم: کتاب فروشی داوری.
    2. تستری، ابن عبدالله (1423ق): «تفسیرتستری»، محقق: محمد سود، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.
    3. تهانوی، محمدعلی (1996م): «کشاف اصطلاحات الفنون»، محقق: علی دحروج، بیروت: مکتبه ناشرون، چاپ اول.
    4. ثعلبی، احمد (1422ق): «الکشف و البیان»، محقق: احمد ابن عاشور ، بیروت : دارإحیاء التراث العربی‏، چاپ اول.
    5. جوهری، اسماعیل (1376ق): «الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة»، محقق/ مصحح: احمد عبد الغفور عطار، بیروت: دارالعلم للملایین، چاپ اول.
    6. جوادی آملی، عبدالله (1390ش): «همتایی قرآن واهل بیت (ع)»، قم: اسرا، چاپ دوم.
    7. خوش منش، ابوالفضل (1388ش): «حمل قرآن»، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    8. دینوری، عبدالله (1428ق): «تفسیر ابن الوهب المسمی الواضح فی تفسیرالقرآن الکریم»، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.
    9. رضی، محمد (1406ق): «تلخیص البیان فی مجازات القرآن»، مصحح: حسن عبدالغنی، بیروت: دارالاضواء، چاپ دوم.
    10. سمرقندی، نصر (1416ق): «بحرالعلوم‏»، بیروت: دارالفکر، چاپ اول.
    11. شریف رضی، محمد حسین (1379ش): «نهج البلاغه»، ترجمه دشتی، قم: مشهور، چاپ اول.
    12. طوسی، حسن (بی­تا): « التبیان»، مصحح: احمد عاملی، بیروت: دارإحیاء التراث العربی‏، چاپ اول.
    13. طبری، محمد (1412ق): «جامع البیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دارالمعرفه، چاپ اول.
    14. طبرانی، سلیمان (2008م):«التفسیرالکبیر: تفسیرالقرآن العظیم( الطبرانى)» ، اربد: دارالکتاب الثقافی‏.
    15. عطاردی، عزیز الله (1413ق): «مسند امام رضا (ع)»، بیروت: دار الصفوه.
    16. فراء، یحیی (1980م): «معانی القرآن»، محقق: محمد نجار و احمد نجاتی، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، چاپ دوم.
    17. ماوردی، علی (بی­تا): «النکت والعیون تفسیرالماوردى»، بیروت : دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون ، چاپ اول.
    18. ماتریدی، ابن محمد (1426ق): «تأویلات أهل السنة (تفسیرالماتریدى)»، محقق: باسلوم و مجدى‏، بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ اول.
    19. مقاتل، ابن سلیمان (1423ق): «تفسیرمقاتل بن سلیمان‏»، محقق: عبدالله شحاته، ‏بیروت: داراحیاءالتراث العربی، چاپ اول.
    20. معین، محمد (1375ش): «فرهنگ فارسی»، تهران: سپهر (موسسه انتشارات امیر کبیر)، چاپ نهم.
    21. نحاس، احمد (1421ق): «اعراب القرآن»، بیروت: دارالکتاب العلمیه، چاپ اول.