بررسی تطبیقی اسناد استهزاء به خداوند متعال از منظر مفسران فریقین با تأکید بر دیدگاه آیت الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدیرگروه معارف اسلامی دانشگاه کشاوری و منابع طبیعی خوزستان

2 طلبه سطح چهار مدرسه الزهراء اهواز

چکیده

استهزاء به معنای مسخره کردن و باهدف بی­اعتبار کردن شخصیت دیگری است. گاهی استهزاء می‌تواند در مقام بازدارندگی یا مجازات باشد. ولی استهزاء به معنای متداول، دال بر نقص است و نقص در خداوند راه ندارد. چون علم و قدرت و حیات از صفات خداست. پس استهزاء ‌بر‌ خداوند روا نیست.‌ مسخره کردن خدا یعنی؛ خدا پاسخ تمسخر مسخره‌کنندگان را خواهد داد و یا موقعیتی برای آنان پیش خواهد آورد که مورد تمسخر قرار گیرند. تحقیق حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی تفاسیر فریقین و دیدگاه‌های متفاوت اجتهادی و روایی آنان ذیل آیه 15 سوره بقره، درصدد رسیدن به پاسخ این سؤال است که به چه دلیل برخی افراد مورد استهزاء الهی قرار می­گیرند؟ نتایج به­دست­آمده با بررسی دیدگاه مفسران فریقین چنین است که استهزاء الهی، به‌منزله­ی جزای استهزاءکنندگان و «عذاب الهی» است، یعنی خداوند متعال، جزای آن استهزاء و تمسخر را در دنیا و آخرت خواهد داد.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم

    1. ابن عاشور، محمد طاهر (بی­تا): «التحریر و التنویر»، بی­جا.
    2. امین، سیده نصرت (1361 ش): «مخزن العرفان در تفسیر قرآن»، تهران: نهضت زنان مسلمان.
    3. بیات، جمشید، عبداللهی، صمد (1394 ش): «تحلیل تفسیری عبارات متضمّن استهزا در آیات قرآن»، پژوهش­نامه معارف قرآنی، دوره 6، ش 20.
    4. جعفری، یعقوب (1376 ش): «کوثر»، قم: هجرت، چاپ اول.
    5. جوادی آملی، عبدالله (1378): «تفسیر تسنیم»، قم: اسراء، چاپ اوّل.
    6. رازی، محمد بن عمر (1420 ق): «مفاتح الغیب»، بیروت: دارالاحیاء، چاپ سوم.
    7. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412 ق): «المفردات فی غریب القرآن»، تحقیق صفوان عدنان داودی، دمشق- بیروت: دارالقلم‏- الدار الشامیه، چاپ اول.
    8. زمخشری، جارالله محمودبن عمر (1407 ق): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل»، بیروت: دارالکتاب العربی، چاپ سوم.
    9. زینلی، روح‏ الله (1396 ش): «صفات منفی‏نمای خداوند در قرآن از دیدگاه فخررازی و علامه طباطبایی»، مشکات، ش 136، ص 60-78.
    10. سیدقطب، ابراهیم شاذلی (1362 ش): «تفسیر فی ظلال القرآن»، ترجمه سیدعلی خامنه­ای، تصحیح: حسن نیری، تهران: انتشارات ایران، چاپ اول.
    11. سیوطی، جلال الدین (1387 ش): «درالمنثور»، موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان.
    12. ابن بابویه، محمد بن علی (1378 ش): «عیون اخبارالرضا علیه سلام»، تهران: انتشارات جهان.
    13. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1417 ق): «المیزان فی تفسیر قرآن»، مترجم: موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه، چاپ پنجم.
    14. طبرسی، فضل بن حسن (1372 ش): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، مقدمه: محمد جواد بلاغی‏، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم.
    15. طریحی، فخرالدین (1375 ش): «مجمع البحرین»، تهران: کتابفروشی رضوی.
    16. طیب، سید عبد الحسین (1378 ش): «اطیب البیان فی تفسیر القرآن»،‏ تهران: انتشارات اسلام، چاپ دوم.
    17. عروسی حویزی، عبدالعلیّ بن جمعه (بی‌تا): «تفسیر نورالثّقلین»، تحقیق هاشم رسولی محلاّتی، قم: چاپ علمیّه، چاپ دوم.
    18. فراهیدی، خلیل بن احمد (1402 ق): «العین»، قم: هجرت، چاپ دوم.
    19. فیض کاشانی، ملامحسن (1415 ق): «تفسیر الصافی»، تهران: الصدر.
    20. مصطفوی، حسن (1360 ش): «التحقیق فی کلمات قرآن»، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
    21. معرفت، محمد هادی (1428 ق): «التمهید فی علوم القرآن»، قم: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.
    22. مکارم شیرازی، ناصر (1374 ش): «تفسیر نمونه»، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    23. نعمتی، سید علی (بی­تا): «راهکارهای مبارزه با استهزاء و تمسخر از منظر قرآن و حدیث»، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی مشهد مقدس.