بررسی واژگان مترادف در قرآن کریم از نگاه ابو هلال عسکری با تکیه بر دیدگاه لغویان و مفسران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

    از جمله مسائلی که در گذشته و امروزه میان لغویان و مفسران مطرح و مورد اختلاف بوده، وجود یا عدم وجود واژگان مترادف در قرآن کریم است.. «ابو هلال عسکری» در این زمینه کتابی گرانمایه تحت عنوان «معجم الفروق فی اللغة» نگاشته که در آن به تفاوت بین کلمات مترادف پرداخته است. وی تلاش نموده تا به بیان تفاوت واژگانی بپردازد که با یکدیگر دارای قرابت معنایی می­باشند. نگارندگان مقاله حاضر کوشیده­اند تا با تکیه بر آرای لغویان و مفسران به بررسی دیدگاه ابو هلال در خصوص واژگان قریب المعنی پرداخته و میزان مطابقت یا عدم مطابقت آرای وی را با صاحبان معاجم و تفاسیر مورد بررسی قرار دهند.
    در این مقاله که با تکیه بر شیوه توصیفی- تحلیلی انجام شده، مشخص می­گردد که در بیشتر موارد آراء ابوهلال عسکری همسو با نظرات لغویان و مفسران بوده، اما در مواردی نیز آنچه وی در بیان فرق میان واژه­ها بیان نموده مبنای لغوی و تفسیری ندارد.

کلیدواژه‌ها


   «قرآن کریم»؛

  1. آلوسى ،سیدمحمود(1415ق)‏: «روح ­المعانى»‏، بیروت: دارالکتب­العلمیه‏‏، چاپ اول.
  2. ابن فارس، احمد بن فارس‏( بی تا): «معجم مقاییس اللغه»، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏، چاپ اول.
  3. ابن منظور، محمد بن مکرم (بی تا): «لسان العرب»، بیروت: دار صادر، چاپ سوم.
  4. اندلسى، ابوحیان محمد بن یوسف (1420 ق): «البحر المحیط»، بیروت: دار الفکر، چاپ اول.
  5. بنت الشاطى‏، عائشة بنت عبد الرحمن (1984م): «الإعجاز البیانی للقرآن»، ‏القاهرة، دارالمعارف، الطبعة الثانیة‏.
  6. جوهرى، اسماعیل بن حماد،(بی تا):  «صحاح‏ اللغة»، بیروت: دار العلم للملایین‏، چاپ اول.
  7. راغب اصفهانى، حسین بن محمد (بی تا): «مفردات ألفاظ القرآن»، بیروت: دار القلم‏، چاپ اول.
  8. زبیدى ، محمد بن محمد مرتضی (بی تا): «تاج العروس من جواهر القاموس»، تحقیق: علی شیرى، بیروت، دار الفکر، چاپ اول.
  9. ‏زمخشرى، محمود (1407ق): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل»‏، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ سوم.
  10. طباطبایى، سیدمحمدحسین (1417ق): «المیزان فى تفسیر القرآن»، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه­ی مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم.
  11. طبرسى، فضل بن حسن ( 1372 ش): «مجمع البیان فى تفسیر القرآن»‏، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم.
  12. عسکرى، حسن بن عبدالله ( 1386 ش): «معجم الفروق اللغویة»، ترجمه: مهدی کاظمیان، زهرا رضا خواه، تعلیق و تصحیح: دکتر محمد علوی مقدم، دکتر ابراهیم الدسوقی شتا، قم: مؤسّسة النشر الإسلامی، الطبعة الرابعة.
  13. فراهیدى، خلیل بن احمد (بی تا): «کتاب العین»، قم: نشر هجرت‏، چاپ دوم.
  14. فیروز آبادى، محمد بن یعقوب (بی تا): «القاموس المحیط»، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول.
  15. فیومى، احمد بن محمد (بی تا): «المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى»، قم: موسسة دار الهجرة، چاپ دوم.
  16. قرشى، على‏اکبر (1371ش): «قاموس قرآن»، تهران: دار الکتب الاسلامیه‏، چاپ ششم.
  17. مصطفوى، حسن (بی تا): «التحقیق فى کلمات القرآن الکریم»‏، بیروت: دار الکتب العلمیة‏‏، چاپ سوم.