بررسی تطبیقی «کلمة الله» نامیده شدن حضرت عیسی (علیه السلام) در قرآن و عهد جدید

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

واژۀ «کلمه» بیست و هشت بار در قرآن کریم به کار رفته و در تفاسیر معانی متعددی برای این واژه ذکر شده است از جمله حکم و وعده الهی و کلمۀ توحید؛ یکی از این معانی و مصادیق حضرت عیسی (علیه السلام) است، در سه آیه از ایشان به «کلمۀ خداوند» یاد شده، مفسران برای اختصاص این نام به ایشان، وجوه مختلفی از جمله ایجاد و آفرینش ایشان به واسطۀ کلمۀ «کن» را ذکر کرده‌اند. در عهد جدید نیز وی «کلمه» یا «لوگوس» خوانده شده است؛ از میان اناجیل، انجیل یوحنا پس از تعبیر وی به کلمه جنبۀ الوهی و خالقیت به حضرت عیسی (علیه السلام) می‌بخشد و در راستای عقیدۀ تثلیث رایج در میان مسیحیان است، در حالی که این دیدگاه کاملاً با دیدگاه قرآن کریم دربارۀ «کلمة الله» بودن وی متفاوت است؛ برداشت از کلمه در اناجیل پیش از یوحنا نیز این‌گونه نیست بلکه به دیدگاه قرآن کریم نزدیک است. 

کلیدواژه‌ها


*((قرآن کریم))

«کتاب مقدس» (ترجمه تفسیری)

منابع عربی:

1- ابن ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد، ((تفسیر القرآن العظیم))، تحقیق: اسعد محمد الطیب، چاپ سوم، عربستان سعودی، مکتبة نزار المصطفی الباز، 1419ق.

2- ابن فارس، احمد، ((معجم مقاییس اللغة))، تحقیق: محمد هارون عبدالسلام، چاپ اول، قم، ایران، مکتب الاعلام الاسلامی.

3- ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو، ((تفسیرالقرآن العظیم))، تحقیق: محمد حسین شمس الدین، چاپ اول، بیروت، لبنان، دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1419ق.

4- ابن منظور، محمد بن مکرم،((لسان العرب))، چاپ سوم، بیروت، لبنان، دارصادر.

5- ابن‌جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن بن علی، ((زاد المسیر فی علم التفسیر))، تحقیق: عبدالرزاق المهدی، چاپ اول، بیروت، لبنان، دارالکتاب العربی، 1422ق.

6- ابن‌حزم، علی بن احمد، ((الفصل فی الملل و الاهواء و النحل))، بی‌نا، بی‌تا.

7- ابن‌عطیه اندلسی، ((المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز))، تحقیق: عبدالسلام عبدالشافی محمد، چاپ اول، بیروت، لبنان، دارالکتب العلمیة، 1422ق.

8- ازهری، محمد بن احمد، ((تهذیب اللغة))، چاپ اول، بیروت، لبنان، داراحیاء التراث العربی.

9- بحرانی، سیدهاشم، ((البرهان فی تفسیر القرآن))، تحقیق: قسم الدراسات الاسلامیة مؤسسة البعثة، چاپ اول، قم، ایران، 1416ق.

10- بغوی، حسین بن مسعود، ((معالم التنزیل فی تفسیر القرآن))، تحقیق: عبدالرزاق المهدی، بیروت، لبنان، داراحیاء التراث العربی، 1420ق.

11- بلخی، مقاتل بن سلیمان، ((تفسیر مقاتل بن سلیمان))، تحقیق: عبدالله محمود شحاته، بیروت، لبنان، داراحیاء التراث، 1423ق.

12- جوهری، اسماعیل بن حماد، ((الصحاح))، تحقیق و تصحیح: احمد عبدالغفور عطار، چاپ اول، بیروت ،لبنان، دار العلم للملایین.

13- حقی بروسوی، اسماعیل، ((تفسیر روح البیان))، بی‌چا، بیروت، لبنان، دارالفکر، بی‌تا.

14- زبیدی، محمد بن محمد مرتضی، ((تاج العروس))، تصحیح: علی شیری، چاپ اول، بیروت، لبنان، دارالفکر.

15- زمخشری، محمود، ((الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل))، چاپ سوم، بیروت، لبنان، دارالکتاب العربی، 1407ق.

16- سیوطی، جلال‌الدین، ((الدرالمنثور فی تفسیر المأثور))، بی‌چا، قم، ایران، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1404ق.

17- شیبانی، محمد بن حسن، ((نهج البیان عن کشف معانی القرآن))، تحقیق: حسین درگاهی، چاپ اول، تهران، ایران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، 1413ق.

18- طباطبایی، سید محمد حسین، ((المیزان فی تفسیر القرآن))، چاپ پنجم، قم، ایران، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزۀ علمیه قم، 1417ق.

19- طبرسی، فضل بن حسن، ((مجمع الببیان فی تفسیر القرآن))، مقدمه: محمد جواد بلاغی، چاپ سوم، تهران، ایران، 1372ش.

20- طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، ((جامع البیان عن تأویل آی القرآن))، چاپ اول، بیروت، لبنان، دارالمعرفة، 1412ق.

21- طوسی، محمد بن حسن، ((التبیان فی تفسیر القرآن))، تحقیق: احمد قصیر عاملی، بی‌چا، بیروت، لبنان، داراحیاءالتراث العربی،بی‌تا.

22- عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه، ((تفسیر نورالثقلین))، تحقیق: سیدهاشم رسولی محلاتی، چاپ چهارم، قم، ایران، انتشارات اسماعیلیان، 1415ق.

23- فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، ((مفاتیح الغیب))، چاپ سوم، بیروت ،لبنان، ، داراحیاء التراث العربی، 1420ق.

24- فیض کاشانی، ملا محسن، ((تفسیر الصافی))، تحقیق: حسین اعلمی، چاپ دوم، تهران، ایران، انتشارات صدر، 1415ق.

25- قمی، علی بن ابراهیم، ((تفسیر قمی))، تحقیق: سید طیب موسوی جزایری، چاپ چهارم، قم، ایران، دارالکتاب، 1367ش.

26- ماتریدی سمرقندی حنفی، ابومنصور محمد بن محمود، ((تفسیر القرآن العظیم مسمی تأویلات اهل السنة))، تحقیق: فاطمه یوسف الخیمی، چاپ اول، بیروت، لبنان، مؤسسة الرسالة ناشرون، 2004م/1425ق.

منابع فارسی:

1- ابو الفتوح رازی، حسین بن علی، ((روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن))، تحقیق: دکتر محمد جعفر یاحقی و دکتر محمد مهدی ناصح، بی‌چا، مشهد، ایران، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، 1408ق.

2- توفیقی، حسین، ((آشنایی با ادیان بزرگ))، تهران، ایران، چاپ سیزدهم، سمت، 1389ش.

3- کاشانی، ملافتح الله، ((تفسیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین))، بی‌چا، تهران، ایران، کتابفروشی محمد حسن علمی، 1336ش.

4- میلر، ویلیام، ((تاریخ کلیسای قدیم))، ترجمه: علی نخستین، بی‌چا، تهران، ایران، انتشارات حیات ابدی، 1981م.

5- هوشنگی، لیلا، نسطوریان، ((تاریخ و عقاید نسطوریان))، انتشارات بصیر، 1389ش.

6- میشل، توماس، ((کلام مسیحی))، ترجمه: حسین توفیقی، قم، ایران، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1381ش.

7- مک گراث، آلیستر، ((درآمدی برالهیات مسیحی))، ترجمه: عیسی دیباج، انتشارات کتاب روشن.

8- تیسن، هنری، ((الهیات مسیحی))، ترجمه: ط. میکائیلیان، انتشارات حیات ابدی.

 

منابع انگلیسی:

1- Goldzeher. Ignaz,Introduction to Islamic Theology and Law,trans. By Andras and Ruth Hamori,Prineston University Press,1910.

2- Johnston,J.S, The Philosophy of the Fourth Gospel, New York,1909.

3- Noldeke,Theodore,Sketches from Eastern History,trans. By Sutherland, Beirut: Khyats,1963.

4- Russell.Jeffrey B, Reliogious Dissent in the Middle Ages,New York and London,1971.

5- Wolfson,Harry Ausryn, Religious Philosophy: A Grop of Essays, Harvad University press.1964.