مقایسه تطبیقی آرای مترجمان معاصر در ترجمه «مجازِ مفردِ مرسل»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

یکی از اسلوب­های ادبیِ به کار رفته در قرآن کریم، اسلوب مجاز است. مجاز یکی از مهم­ترین و مؤثرترین ساختارها و صنایع بیانی در بلاغت به شمار می­رود،. لذا با توجه به اهمیت این عنصر بیانی در قرآن کریم و دلالت­های ظریف آن وجایگاه این عنصر در شیوه­ی ارائه­ی مقصود، ترجمه­ مجازهای قرآنی بررسی­های دقیق، مستقل و کاملی را می­طلبد. در این پژوهش از میان انواع مجاز به مجاز مفرد مرسل و از جمع ترجمه­های بسیار معاصر قرآن، به ترجمه­ی آقایان «آیتی، انصاریان، الهی قمشه­ای، خرمشاهی، فولادوند، مشکینی و مکارم شیرازی» که از اشتهار بیشتری برخوردارند، با روش توصیفی_تحلیلی پرداخته شده است. بررسی­های انجام شده نشان می­دهد که مترجمان محترم از روش­های مختلفی برای ترجمه­ی مجاز استفاده کرده­اند و هر یک از ایشان سبک خاصی را دنبال نکرده­اند؛ حتی گاهی دیده می­شود که ترجمه­ها مفهوم مورد نظرِ تعبیر مجازی را نمی­رساند و تنها به معنای تحت اللفظی بسنده شده است. همین امر موجب بروز نوسانات زیادی در ترجمه­ی آنان می‌گردد. نتیجه اینکه، بهترین ترجمه برای تعابیر مجازی ترجمه­ای­ است که ضمن انتقال مفهوم مورد نظر به زبان مقصد، دارای جنبه­ها و جاذبه­های بلاغی نیز باشد. از آن جایی که در ترجمه­ی آقایان مشکینی و مکارم شیرازی، ترجمه­ی بسیاری از تعابیر مجازی، براساس علاقه­­ی مجازها صورت گرفته­ است لذا ترجمه­های آنها به معنای مراد مجازهای مرسل نزدیک­تر است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم (با ترجمه­ها­ی آیتی، انصاریان، الهی قمشه­ای، خرمشاهی، فولادوند، مکارم شیرازی، مشکینی)

     1.          ­­آلوسی، سیدمحمود. (1415)، «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم». بیروت: دارالکتب العلمیه.

     2.          ابن عاشور، محمدبن طاهر. (لا. ت)، «التحریر والتنویر». بیروت. بدون مشخصات دیگر.

     3.          ­ابن­عطیه اندلسی، عبدالحق­بن­ غالب. (1422ق)، «المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز». چ1. تحقیق: عبدالسلام عبدالشافی محمد، بیروت: دارالکتب العلمیه.

     4.          ­ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم. «غریب القرآن». چ1. بیروت: دار و مکتبه الهلال.

     5.          ­ابن منظور، محمد ابن مکرم. (1414)، «لسان العرب». بیروت: دارصادر.

     6.          ابو عبیده، معمر بن مثنی. (1381ق)، «مجازالقرآن». قاهره: مکتبه الخانجی.

     7.          اندلسی، ابوحیان محمدبن یوسف. (1420)، «البحر المحیط فی التفسیر». تحقیق: محمد جمیل صدقی، بیروت: دارالفکر.

     8.          بغوی، حسین بن مسعود. (1420)، «معالم التنزیل فی تفسیر القرآن». چ­1. بیروت: دار أحیاء التراث العربی.

     9.          بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418)، «أنوار التنزیل و أسرار التأویل». چ­1. تحقیق: محمدعبدالرحمن مرعشلی، بیروت: دار أحیاء التراث العربی.

  10.          تفتازانی، سعدالدین. (1444)، «مختصرالمعانی». ط1.قم. مؤسسه دارالفکر.

  11.          جرجانی، عبدالقادر. (1403)، «دلائل الاعجاز». ط1. دمشق: دارقنیبه.

  12.          ­حسینی جرجانی، سید امیر ابوالفتوح. (1404)، «تفسیر شاهی (آیات الاحکام)». تهران: انتشارات نوید.

  13.          حقی بروسوی، اسماعیل. (لا. ت)، «تفسیر روح البیان». چ­1. بیروت:دارالفکر.

  14.          درویش، محیی الدین. (1415)، «اعراب القرآن وبیانه». چ­4. سوریه: دارالارشاد.

  15.          راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412). «مفردات ألفاظ القرآن». چ1. بیروت: دار القلم.

  16.          زرکشی، بدرالدین محمد بن عبدالله. (1408)، «البرهان فی علوم القرآن»، بیروت:دارالفکر.

  17.          زمخشری، محمود. (1407)، «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل». چ­3. بیروت: دارالکتب العربی.

  18.          سید بن قطب، ابراهیم شاذلی. (1412)، «فی ظلال القرآن». بیروت-قاهره: دارالشروق.

  19.          سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن. (1937)، «الإتقان فی علوم القرآن». قم: انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه.

  20.          صافی، محمود بن عبدالرحیم. (1418)، «الجدول فی اعراب القرآن». چ4. دمشق- بیروت: دارالرشید- موسسه الایمان. .

  21.          طباطبایی، محمدحسین. (1417)، «المیزان فی تفسیر القرآن». چ5. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه­ی مدرسین قم.

  22.          طبرسی، فضل بن حسن. (1377)، «جوامع الجامع». چ1. تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم.

  23.          ------، -----------. «مجمع البیان فی تفسیر القرآن». چ3. تهران: ناصرخسرو.

  24.          طبری، ابوجعفر محمد بن جریر. (1412)، «جامع البیان فی تفسیرالقرآن». بیروت:دارالمعرفه.

  25.          طوسی، محمدبن حسن. (لا. ت)، «التبیان فی التفسیر القرآن». بیروت: دار احیاء التراث العربی.

  26.          طیب، عبدالحسین. (1378)، «أطیب البیان فی تفسیرالقرآن». تهران: انتشارات اسلام.

  27.          طیب حسینی، سید محمود (1338)، «چندمعنایی در قرآن کریم». چ1. قم: موسسه چاپ زیتون.

  28.          عرفان، حسن. (1375)، «شرح فارسی کتاب مختصرالمعانی» [تفتازانی]. قم: هجرت.

  29.          علوی، یحیی ابن حمزه. (1914)، «الطراز». مصر: بی نا.

 30.          فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمدبن عمر. (1420)، «مفاتیح الغیب». چ3. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

  31.          فیض کاشانی، ملا­ محسن. (1415)، «تفسیر الصافی». تهران: الصدر.

  32.          قرشی، سیدعلی اکبر. (1384)، «قاموس قرآن». تهران: دارالکتبالاسلامیه.

  33.          کاشانی، ملافتح الله. (1346)، «تفسیر منهج­الصادقین­فی­إلزام­المخالفین». موسسه تحقیقات و نشرمعارف.

  34.          -----،---------. «زبدة التفاسیر». چ1. قم: بنیاد معارف اسلامی.

  35.          ­کاشفی سبزواری، حسین بن علی. (1369)، «مواهب علیه (تفسیر حسینی)». تهران: سازمان چاپ و انتشارات اقبال.

  36.          مکارم شیرازی، ناصر. (1374)، «تفسیر نمونه». تهران: دارالکتب الإسلامیه.

  37.          ناظمیان، رضا. (1386)، «متن ترجمه». (عربی- فارسی). تهران: نشر دانشگاه پیام نور.

مقاله

  38.          ­امانی، رضا. (1392)، روش شناسی و نقد ترجمه­ی مجاز در قرآن کریم. مجله­ی پژوهش­ها­ی ترجمه در زبان و ادبیات عربی. شماره­ی 6.

  39.          اقبالی، عباس. (1392)، «نگاهی به ترجمه‌ی مجاز مرسل در قرآن کریم با بررسی موردی ترجمه‌ی آیتی، الهی قمشه­ای، فولادوند، خرمشاهی». فصلنامه­ی پژوهش‌های ترجمه عربی در زبان و ادبیات.دوره‌ی 3. شماره‌ی 7.

پایان نامه

  40.          لاله زاری، مسلم. (1392)، «نقش مجاز مرسل در فهم قرآن کریم». استاد راهنما: هادی نصیری. دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم. دانشکده علوم قرآنی قم.