بررسی تطبیقی دیدگاه فاضل سامرایی با قدما در نقد مخالفان اعجاز ادبی با تاکید بر ظرافت های معنایی آیات متشابه در قصص

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

چکیده

دانشمندان علم بلاغت و شیفتگان اعجاز بیانی قرآن، با بهره گیری از دستاوردهای علوم جدید زبان­شناسی همواره به دنبال دریافت ظرافتهای معنایی­ قرآن هستند. آیات متشابه قرآن که از نظر علمای بیان حاوی توسعه معنایی است، از جمله ادلۀ مخالفین اعجاز ادبی است. این مقاله به بررسی دیدگاه و روش فاضل صالح السامرایی در رد شبهه مخالفین اعجاز با تکیه بر قصص قرآن که جلوه­گاه زیباییهای ادبی آن است پرداخته­ و به گسترۀ ظرافتهای معنایی آن اشاره داشته است. وی در تبیین آراء خود از دو نحو و بلاغت به صورت کاربردی استفاده نموده و به توجیه آیات متشابه پرداخته است. با بررسی داستان موسی (ع) در دو کتاب «التعبیر القرآنی» و «لمسات بیانیه» روشن می­گردد که دیدگاه وی بر اساس همان تقسیمات و ساختاری است که قدما در آیات متشابه مطرح کرده بودند به‌خصوص در کتاب‌های ملاک التاویل غرناطی و البرهان کرمانی. سامرایی پس از گزینش نظرات پیشینیان، نکاتی را اضافه نموده که بیشتر به فضای حاکم بر سوره یا سیاق آیات مرتبط است و بر این اساس معتقد به تکرار لفظی در قرآن نمی­باشد. 

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم
           1           آلوسی، شهاب الدین.تفسیر روح المعانی. 15 مجلد.دارالکتب العلمیة. بیروت
           2           ابن جوزی، ابوالفرج . (1408 ه-1987م). فنون الافنان فی عیون علوم القرآن . بیروت: دارالبشائر.
           3           ابن قتیبة، عبد الله المسلم. (1973م). تاویل المشکل القرآن. تحقیق احمد صقر، الطبع الثانی، قاهره: مکتبة دار التراث.
           4           ابن منظور، محمدبن مکرم. لسان العرب. 15 مجلد. مکتبةالفقهیة.
           5           رازی، فخرالدین.تفسیرکبیر (الرازی).32مجلد. مکتبة الفقهیة.
           6           الجبالی، محمد رجایی.2012م. توجیه المتشابه اللفظی فی القرآن بین القدمی والمحدثین (غرناطی والسامرایی).رسالة الدکتورا قسم القرآن الحدیث اکادمیة الدراسات الاسلامیة . کوالالمبور: جامعة مالایا
           7           حسن، المصطفوی. (1368) التحقیق فی کلمات القرآن14 مجلد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
           8           خطیب، اسکافی. درةالتنزیل وغرة التاویل. بیروت: دار التراث العربی.
           9           راغب اصفهانی، محمد. (1412 هق).المفردات فی غریب القرآن.دمشق وبیروت: دارالعلم الشامیة.
         10         زغلول، محمد سلام و محمد خلف الله احمد. ثلاث رسائل فی اعجاز القرآن للرمانی و الخطابی و الجرجانی فی الدراسات القرآنی و النقد الادبی.الطبع الثالث. قاهره: دار المعارف. (الزخائر16)
         11         --زمخشری، جارالله. (1401ه ق). الکشاف.ج 4. بیروت.
         12         -زرکشی، محمدبن بهادر. البرهان فی علوم القرآن. تحقیق ابراهیم عبدلله کردی. انتشارات دارالمعرفة :بیروت وکتابخانه اینترنتی مدرسه فقاهت.
         13         -السامرایی، فاضل صالح. (1998م). التعبیر القرآنی. اردن :دار عمارللنشر.
         14         ------------ (2006)و (م1999). لمسات بیانیه فی نصوص من التنزیل. مصر- قاهره: شرکة العاتک للنشر.
         15         السامرایی، محمد صالح. (2009م). دراسةالمتشابه اللفظی من آی التنزیل فی کتاب ملاک التاویل. عمان اردن: دارعمار للنشر.
         16         سیوطی، جلال الدین. (1996م) الاتقان فی علوم القرآن.دار الفکر. لبنان.
         17         طباطبایی، محمد حسین. المیزان ترجمه فارسی. کتابخانه اینترنتی فقاهت.
         18         طریحی، فخر الدین. (1375). مجمع البحرین.تهران: کتابفروشی مرتضوی.
         19         العارف، عبد الرحمن حسن، (2002م). تمّام حسّان رائدا لغویا. القاهره: عالم الکتب.
         20         عبدالخالق، عبد الرحمان. القواعد الذهبیه فی حفظ القرآن و تدبره. ج، 1 کتابخانه اینترنتی مدرسه فقاهت.
         21         العلوی، یحیی بن حمزه. الطراز لاسرارالبلاغة وعلوم حقائق الاعجاز. تحقیق عبدالرحمن ابن عبد الخالق (کتابخانه فقاهت).
         22         -علوی مقدم، محمد. (1372).در قلمرو بلاغت. چ اول، مشهد: آستان قدس رضوی.
         23         الغرناطی، ابن زبیر. ملاک التاویل القاطع بذوی الالحاد والتعطیل: کتابخانه اینترنتی مدرسه فقاهت.
         24         الشوکانی، محمدبن علی (1414ه) فتح القدیر، بیروت: دار ابن کثیرکتابخانه اینترنتی فقاهت)
         25         الکرمانی، برهان الدین. اسرار التکرار فی القرآن البرهان فی توجیه متشابه القرآن: کتابخانه اینترنتی فقاهت.
         26         المُطعِنی، عبد العظیم. (1992). خصائص التعبیر القرآنیة، (رسالة الدکتوراه فی الازهر) مصر: مکتبة الوهبة.
         27         مَطنی، محمد . (2003). سورۀ القصص دراسة تحلیلیة، (رسالة الدکتوراه). بغداد: کلیة العلوم الاسلامیة.
         28         معرفت، محمد هادی، (1368)، التمهید فی علوم القرآن، قم، موسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.
         29         نصّار، حسین . (2003). التکرار اللفظی فی القرآن.ط1.القاهره: مکتبة الخانجی