اعتبارسنجی آراء مفسران در «أفعل تفضیلی» یا «أفعل تعیینی» بودن واژه «خَیر» در قرآن با تکیه بر دیدگاه علامه جوادی‌آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

2 کارشناسی ارشد

چکیده

درروش تفسیری «قرآن به قرآن» توجه به سیاق و ارتباط آیات با یکدیگر از اهمیت بالایی برخوردار است و در احراز تفسیر صحیح قرآن جایگاه ویژه دارد. واکاوی در تفاسیر سنی و شیعه نشان داد که واژه «خَیر» در اکثر تفاسیر قرآنی، به­عنوان أفعل تفضیل به معنای «بهتر و بهترین» به­حساب آمده‌ است. علامه جوادی ‌آملی معتقداست این واژه در شرایطی با توجه به سیاق، در معنای أفعل تفضیل نیست بلکه أفعل تعیین می‌باشد. از این‌رو، پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی به بررسی واژه «خَیر» در تفسیر «تسنیم» پرداخته ‌است. بررسی «تفسیر تسنیم» نشان داد که مجموعا در 33 آیه، واژه­ی «خَیر» بر وزن أفعل ‌تعیینی است. بنابر دیدگاه علامه جوادی ‌آملی، در برخی مواقع و باتوجه به سیاق وقتی دو چیز با هم مقایسه می‌شوند، اگر هر دو از یک منبع و ریشه باشند، قابل مقایسه است ولی اگر ریشه و ذات دو شیء با هم یکسان نباشند، این مقایسه و ترجیح و برتری یکی بر دیگری، اساساً اشتباه است.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن‌کریم

    1. ابن‌ عاشور، محمد بن ‌طاهر (بی‌تا): «التحریر و التنویر»، بیروت: موسسه ‌التاریخ.
    2. ابن‌ منظور، محمد بن‌ مکرم (بی‌تا): «لسان ‌العرب»، بیروت: دارصادر.
    3. الهبداشتی، علی (1381):‌ «خیر از منظر قرآن‌کریم»، صحیفه مبین، دوره دوم، شماره 27 و 28.
    4. پرچم، اعظم؛ محمدزاده، عاطفه؛ قاسمی، مهناز (1395): «معناشناسی خیر در قرآن»، نخستین همایش ملی واژه‌پژوهی در علوم‌اسلامی، گروه الهیات دانشگاه یاسوج.
    5. جوادی‌آملی، عبد‌اله «تسنیم»، قم: بیروت.
    6. راغب‌اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1412): «مفردات الفاظ القرآن»، بیروت: دارالقلم.
    7. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر (1404): «الدرالمنثور فی تفسیر المأثور»، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
    8. سیدقطب، ابراهیم شاذلی (1412): «فی ظلال‌القرآن»، بیروت: دارالشروق.
    9. سالخورده، معصومه؛ پسندیده، عباس (1396): «تحلیل و تبیین ماهیت استدلالِ ((خیر و ابقی)) در قرآن‌کریم»، مطالعات تفسیری، شماره 29، صص 184-171.
    10. طباطبائی، سیدمحمدحسین (1417): «المیزان فی تفسیرالقرآن»، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه‌ی مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم.
    11. طبری، ابوجعفر محمدبن‌جریر (1412): «جامع البیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دارالمعرفه.
    12. فخررازی، محمدبن‌عمر (1420): «مفاتیح‌الغیب»، بیروت: داراحیاءالتراث العربی.
    13. قرشی، سیدعلی اکبر (1371): «قاموس قرآن»، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    14. مکارم‌شیرازی، ناصر و همکاران (1374): «تفسیرنمونه»، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    15. مکارم‌شیرازی، ناصر (1373): «ترجمه قرآن»، قم: دارالقرآن الکریم.
    16. مرتضی زبیدی، محمدبن‌محمد (1414): «تاج‌العروس من جواهر‌القاموس»، بیروت: دارالفکر.

    سایت اسراء، دروس تفسیر جوادی‌آملی، http://javadi.esra.ir/-/%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87- %D8 %A F% D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-1395-10-1