تفسیر تطبیقی آیات مودّت و اولی الامر از دیدگاه علامه طباطبایی و فخررازی و آلوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مدرس حوزه علمیه سمنان و سرخه

چکیده

مقاله حاضر، با روش توصیفی- تطبیقی، درصدد بررسی آراء علامه­ طباطبایی و فخر رازی و آلوسی در تفسیر آیات مودّت واولی­الامر است. در آیه 23 شوری، مودّت عبارت از محبت توأم با اطاعت است. از منظر این سه مفسر، مودّت اهل بیت (ع) جزء اصول دین به شمار می­رود؛ زیرا این مودت، سبب پیروی از اهل بیت (ع) و وسیله­ای برای تداوم کار رسالت پیامبر(ص) می­شود. همچنین بهترین عامل وحدت مسلمانان جهان خواهد بود. طبق آیه اولی­الامر، اطاعت از قول، فعل و تقریر پیامبر در طول اطاعت از خداوند قرار گرفته و در ادامه نیز اطلاق صیغه امر، عصمت اولی­الامر را ثابت کرده و بر وجوب اطاعت از ایشان دلالت می­نماید. در نگاه شیعه، اطاعت از اولی­الامر، همه­ی شئون حاکمیت از جمله: حاکمیت سیاسی، اجتماعی و قضایی را دربرمی­گیرد. اما مفسران اهل سنت در تعیین مصداق اولی الامر اختلاف نظر فراوانی دارند. ازاین رو مصداق آن را؛ حاکمان، فرماندهان جنگ، عالمان دین و فقیهان، خلفای راشدین و اهل حل و عقد دانسته­اند. از نظر فخر رازی، آل محمد، همان پنج تن آل­­عبا هستند و برای اثبات این موضوع، به روایات منسوب به پیامبر(ص) و ائمه (ع) استناد می­کند. اما آلوسی مخاطب آیه مودت را قریش و خویشاوندان پیامبر(ص) می­داند. از نظر فخر رازی و آلوسی، آیه اولی الامر، حجیت قیاس و ادله شرعیه (کتاب، سنت، اجماع و قیاس) را به اثبات می­رساند.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم

    1. آلوسی، سیدمحمود (1405ق): «روح المعانی»، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ چهارم.
    2. ابن شهرآشوب، محمدبن علی (1421): «مناقب آل ابی طالب»، بیروت: دارالاضواء، چاپ دوم.
    3. ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی (1417ق): «الامالی»، قم: مؤسسه البعثه، چاپ اول.
    4. ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی (1404ق): «من لا یحضره الفقیه»، قم: جامعه مدرسین قم، چاپ دوم.
    5. برازش، علیرضا (1394ش): «تفسیر اهل بیت(علیه السلام)»، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ اول.
    6. برقی، حمدبن محمدبن خالد (1416ق): «المحاسن»، قم: المجمع العالمی لأهل البیت (علیه السلام).
    7. حسکانی، عبیدالله بن احمد (بی­تا): «شواهد التنزیل لقواعدالتفضیل» بی جا: وزارت ارشاد جمهوری اسلامی ایران.
    8. رازی، ابوعبدالله محمدبن عمر (1420ق): «التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)»، بیروت: داراحیاءالتراث العربی، چاپ سوم.
    9. سید رضی (1379ش): «نهج البلاغه»، ترجمه محمد دشتی، قم: موسسه فرهنگی تبلیغاتی امیرالمومنین(ع).
    10. طباطبایی، سید محمد حسین (1374ش): «تفسیر المیزان»، ترجمه سیدمحمد باقر موسوی همدانی، قم: چاپخانه دفترانتشارات اسلامی.
    11. طبری، محمدبن ابی القاسم (1420ق): «بشاره المصطفی لشیعه المرتضی»، قم: انتشارات اسلامی.
    12. عابدی، فداحسین (1383ش): «تفسیر تطبیقی آیه مودت»، بی جا: انتشارات مرکز جهانی علوم اسلامی، چاپ اول.
    13. مغربی، نعمان ابن محمد (1414ق): «شرح الاخبار»، قم: مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ دوم.
    14. نیشابوری، ابوعبدالله (بی­تا): «المستدرک علی الصحیحین»، بیروت: دارالمعرفه.
    15. نجارزادگان، فرج الله (1383ش): «تفسیر تطبیقی»، بی جا: انتشارات مرکز جهانی علوم اسلامی، چاپ اول.