بررسی تطبیقی تفسیر آیه 79 سوره نساء در انتساب شرور به خداوند، از دیدگاه آیه‌الله جوادی آملی و فخر رازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

طلبه جامعه الزهرا

چکیده

مسئله­ی انتساب شرور و حسنات به خداوند، به نوعی از فروع مسئله جبر و اختیار محسوب می­شود؛ لذا عدم آگاهی صحیح از آن، موجب کج فهمی­های بنیادی، در اصول اعتقادی هر فرد می­شود. نوشتار حاضر، با روش توصیفی- تطبیقی، درصدد پاسخ به سؤال از مفهوم شر و نحوه انتساب آن به خداوند از منظر آیت­الله جوادی آملی و جناب فخر رازی است. در برخی از آیات از جمله: آیه 78 سوره نساء، حسنات و سیئات از جانب خدا بیان شده است؛ اما در برخی از آیات دیگر، قرآن میان این دو تفکیک قائل شده و حسنات را از جانب خدا و سیئات را از جانب انسان دانسته است؛ از جمله: در آیه 79 سوره نساء که مورد بحث ما دراین نوشتار می­باشد. نتیجه حاصله چنین است که، از منظر آیه الله جوادی آملی، همه خیرات و شرور از نزد خدای سبحان است و از آنجا که خداوند منشأ هر خیر و رحمتی است، خیرات نه تنها از نزد خداست بلکه از خدا نیز هست. ولی شرور فقط از نزد خداست (مِن عِندِالله)؛ ( 78/نساء)، اما از خدای متعال نیست؛ بلکه سبب قریب آن، اعمال خود انسان است. در حالی که فخر رازی، با پذیرش دیدگاه کسب، انتساب حسنات و شرور به خداوند را حقیقی می­داند و اسناد شرور به انسان را، از باب «رعایت ادب» و یا «استفهام انکاری» می­پندارد.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم

    1. ابن جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن بن علی(1422ق): «زاد المسیر فی علم التفسیر»، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ اول.
    2. ابن حزم (۱۴۰۳ق): «الفِصَل فی الملل و الاهواء و النحل»، بیروت، بی­نا.
    3.  اشعری، علی بن اسماعیل (۱۹۵۵م): «کتاب اللمع فی الرد علی اهل الزیغ و البدع»، مصر : چاپ حموده غرابه.
    4. ابن منظور، محمدبن مکرم (1408ق): «لسان العرب»،بیروت: دار صادر، چاپ سوم.
    5. باقلانی، ابو بکر (1407ق): «تمهید الاوایل و تلخیص الدلایل»، بیروت: مؤسسه کتب الثقافیه، چاپ اول.
    6. بحرانی ، سید هاشم (1416ق): «البرهان فی تفسیر القرآن»، تهران: بنیاد بعثت، چاپ اول.
    7. بدوی، عبدالرحمان (۱۹۸۳م): «مذاهب الاسلامیین»، بیروت، بی­نا.
    8. بیاضی، احمدبن حسن (۱۹۴۹م): «اشارات المرام من عبارات الامام»، قاهره، بی­نا.
    9. جرجانی، علی بن محمد (۱۳۷۰ش): «شرح المواقف »، مصر:چاپ محمد بدرالدین نعسانی حلبی و قم: چاپ افست.
    10. جوادی آملی، عبدالله (1398ش): «تفسیر تسنیم»،قم: اسراء، چاپ پنجم.
    11. جوادی آملی،عبدالله (1397ش): «توحید در قرآن»، مترجم حیدر علی ایوبی، قم: اسراء، چاپ نهم.
    12. جوهری، أبو نصر اسماعیل بن حماد (1376ش): «الصحاح(تاج اللغه و صحاح العربیه)»، بی­جا، بی­نا.
    13. دهخدا، علی اکبر(1377ش): «لغتنامه دهخدا»، تهران: دانشگاه تهران.
    14. راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد (1412ق): «مفردات ألفاظ قرآن»، محقق:صفوان عدنان الداودی، بیروت: انتشارات دارالقلم.
    15. شیبانی، محمد بن حسن(1413ق): «نهج البیان عن کشف معانی القرآن»، تهران: بنیاددائره المعارف اسلامی، چاپ اول.
    16. فخرالدین رازی، ابو عبدالله محمد بن عمر(1420ق): «مفاتیح الغیب»، بیروت: دار إحیاء اتراث العربی، چاپ سوم.
    17. فخررازی، محمدبن عمر(۱۴۰۷ق): «المطالب العالیه من العلم الالهی»، بیروت: چاپ احمد حجازی سقا.
    18. فخر رازی، محمدبن عمر (بی­تا): «القضا والقدر»، بیروت: دارالکتاب العربی.
    19. فخر رازی، محمد بن عمرو نصیرالدین طوسی (1405ق): «تلخیص المحصّل»،بیروت: دارالأضواء، چاپ دوم.