واکاوی تطبیقی زکات در تفسیر فریقین (نگاهی اجمالی به مفهوم زکات و آیه 60 سوره توبه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشجوی کارشناسی ارشد تفسیر

چکیده

فلسفه عالی زکات و سایر شقوق آن از جمله: صدقه، انفاق و... توسط قرآن کریم بیان شده  است. قرآن زکات را، مایه­ی رشد و پاکی جامعه می­داند. این مهم در صورتی است که مبادا عده­ای مال را، در انحصار خود درآورده و پیوسته در میان خود نگه دارند و نتیجه آن ثروتمندی روز افزون قشری خاص و افزایش فقر در اکثریت جامعه باشد. در نتیجه، پس از مدتی ناهنجاری­های اجتماعی از جمله: قتل و کینه نسبت به سرمایه داران، دزدی و... در جامعه پدیدار شود. نوشتار حاضر با روش توصیفی-تطبیقی، با نگاهی اجمالی بین مفسران فریقین به مسئله زکات پرداخته است و به برخی افتراقات و اشتراکات آنها در این زمینه اشاره می­نماید. به طور کلی مفسران فرق اسلامی از چهار معنای رشد و نمو، طهارت و پاکی، زکات واجب شرعی و انفاق و صدقه؛ در تفسیر خود برای زکات و مشتقات آن نام می­برند. همچنین این مقاله، به  اختلاف­نظرهایی که مفسران در رابطه با آیه 60 سوره توبه، درباره­ی مصادیق فقیر و مسکین، سهم عاملین و مولفه­ی قلوب و مصادیق فی سبیل الله دارند، پرداخته است.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم
  1. آشتیانی، میرزا محمد حسن(بی تا): «کتاب الزکاﺓ»، بی جا.
  2. ابن عاشور، محمدطاهر(1420): «تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور»، بیروت: مؤسسة چاپ اول.
  3. ابن عربی، محمد بن عبدالله(1408): «أحکام القرآن»، محقق: علی محمد بجاوی، بیروت: دار الجیل، بیروت-لبنان، چاپ اول.
  4. ابن منظور، محمد بن مکرم علی(1414): «لسان العرب»، بیروت: دار صادر، چاپ سوم.
  5. ابن عثمان ثلایی، یوسف بن احمد(1423): «تفسیر الثمرات الیانعه و الاحکام الواضحه القاطعه»، صعده: مکتب التراث الاسلامی، چاپ اول.
  6. ابوحیان، محمد بن یوسف(1420): «البحر المحیط فی التفسیر»، محقق: صدقی محمد جمیل، بیروت: دار الفکر، چاپ اول.
  7. ابن فارس، ابوالحسین احمد(1399): «معجم مقاییس اللغة»، محقق: عبد السلام محمد هارون، بیروت: دار الفکر.
  8. ابن عطیة، عبدالحق بن غالب(1422): «المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز»، محقق: عبدالسلام عبدالشافی محمد، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول.
  9. استر آبادی، محمد بن علی(بی تا): «آیات الأحکام»، محقق: محمد باقر شریف زاده، تهران: معراجی، چاپ اول
  10. بغوی، حسین بن مسعود(1420): «تفسیر البغوی المسمی معالم التنزیل»، محقق: عبدالرزاق مهدی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول.
  11. بلخی، مقاتل بن سلیمان (1423): «تفسیر مقاتل بن سلیمان»، بیروت: دار احیاء التراث.
  12. ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد(1418): «تفسیر الثعالبى المسمى بالجواهر الحسان فى تفسیر القرآن»‏، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول.
  13. ثعلبی، احمد بن محمد(1422): «الکشف والبیان»، محقق: ابی محمد بن عاشور، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول.
  14. جصاص، احمد بن علی(1405): «أحکام القرآن»، محقق: محمد صادق قمحاوی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول.
  15. حقی برسوی، اسماعیل بن مصطفی(1414): «تفسیر روح البیان»، بیروت: دارالفکر، چاپ اول.
  16. حوی، سعید(1424): «الأساس فی التفسیر»، قاهره: دار السلام، مصر-قاهره، چاپ ششم.
  17. دینوری، عبدالله بن محمد(1424): «تفسیر ابن وهب المسمی الواضح فی تفسیر القرآن الکریم»، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول.
  18. رازی، حسین بن علی(1408): «روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن»، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول.
  19. راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1412): «مفردات الفاظ القرآن»، بیروت: دارالشامیة، چاپ اول.
  20. راوندی، قطب الدین (1405): «فقه القرآن فی شرح آیات الاحکام»، قم: کتابخانه آیت­الله مرعشی نجفی، چاپ دوم.
  21. زمخشری، محمود بن عمر(1407): «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل»‏، مصحح: مصطفی حسین احمد، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ سوم.
  22. زحیلی، وهبة(1422): «التفسیر الوسیط»، دمشق: دار الفکر، چاپ اول.
  23. سایس، محمد علی(1423): «تفسیرآیات الأحکام»، محقق: ناجی ابراهیم سویدان، بیروت: المکتبة العصریة، چاپ اول.
  24. شوکانی، محمد بن علی (1414): «فتح القدیر»، بیروت: دار ابن اکثیر، چاپ اول.
  25. شنقیطی، محمدامین (1421ق): «اضواء البیان فی ایضاح القرآن بالقرآن»، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.
  26. صدیق حسن خان، محمد صدیق(1424): «نیل المرام من تفسیر آیات الأحکام»، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول.
  27. طباطبائی، سید محمد حسین(1390): «المیزان فی تفسیر القرآن»، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم.
  28. طوسی، محمد بن حسن (1963): «التبیان فی تفسیر القرآن»، مصحح: احمد حبیب عاملی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول.
  29. طبری، محمد بن جریر(1412): «جامع البیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دار المعرفة، چاپ اول.
  30. طبری کیاهراسی، ابولحسن (1405): «احکام القرآن»، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ دوم.
  31. طبرسی، فضل بن حسن(1372): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم.
  32. طبرسی، فضل بن حسن(1412): «تفسیر جوامع الجامع»، مصحح: ابوالقاسم گرجی، قم: حوزه علمیه قم، مرکز مدیریت، چاپ اول.
  33. طنطاوی، محمد سید(1997): «التفسیر الوسیط للقرآن الکریم»، قاهره: نهضت مصر، مصر-قاهره، نوبت چاپ اول.
  34. عیاشی، محمد بن مسعود(1380): «التفسیر(تفسیر العیاشی)»، محقق: هاشم رسولی، تهران: مکتبة العلمیة الإسلامیة، چاپ اول.
  35. فخر رازی، محمد بن عمر(1420): «التفسیر الکبیر»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ سوم.
  36. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی(1415): «تفسیر الصافی»، مقدمه و تصحیح: حسین اعلمی، تهران: مکتبة الصدر، چاپ دوم.
  37. فراهیدی، خلیل بن احمد(بی تا): «کتاب العین»، محقق: د مهدی المخزومی، إبراهیم السامرائی، لبنان: دار ومکتبة الهلال.
  38. فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله(1373): «کنز العرفان فی فقه القرآن»، تهران: مرتضوی، چاپ اول.
  39. قرطبی، محمد بن احمد(1364): «الجامع لأحکام القرآن»، تهران: ناصر خسرو، چاپ اول.
  40. قطب راوندی، سعید بن هبة الله(1405): «فقه القرآن»، محقق: احمد حسینی اشکوری، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، چاپ دوم.
  41. قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا(1368): «تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب»، محقق: حسین درگاهی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ اول.
  42. قمی، علی بن ابراهیم(1363): «تفسیر القمی»، محقق: طیب موسوی جزایری، قم: دار الکتاب، چاپ سوم.
  43. کاشانی، فتح الله بن شکرالله(1423): «زبدﺓ التفاسیر»، محقق: بنیاد معارف اسلامی، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، چاپ اول.
  44. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد(1383): «زبدﺓ البیان فی أحکام القرآن»، محقق: محمد باقر بهبودی، تهران: مکتبة المرتضویة، چاپ اول..
  45. منتظری، حسینعلی(1409): «کتاب الزکاﺓ»، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.